Kategori: Botë

  • Papa e kritikon Izraelin, e quan “të turpshme” situatën në Gazë

    Papa Françesku intensifikoi kritikat e tij ndaj fushatës ushtarake të Izraelit në Gazë – duke e quajtur situatën humanitare në enklavën palestineze si “shumë serioze dhe të turpshme”.

    Në adresimin vjetor para diplomatëve, që në emër të Papës e mbajti një nga këshilltarët, Françesku duket se iu referohej vdekjeve të shkaktuara nga i ftohti në Gazë – territor ku pothuajse nuk ka fare energji elektrike.

    “Ne nuk mund të pranojmë në asnjë mënyrë bombardimin e civilëve.” – u tha në fjalimin e Papës, që u lexua nga këshilltari i tij.

    “Ne nuk mund të pranojmë që fëmijët të ngrijnë për vdekje sepse Spitalet janë shkatërruar apo se është sulmuar Rrjeti energjetik i vendit”.

    Papa pritej që personalisht të mbante fjalimin, por i kërkoi një këshilltari të tij që ta bënte në emër të tij, pasi Ati i Shenjtë është duke u rikuperuar nga një ftohje.

    Fjalimi ishte pjesë e adresimit para emisarëve të akredituar në Vatikan nga afër 184 shtete. Ambasadori izraelit në Selinë e Shenjtë ishte i pranishëm në këtë ngjarje.

    Françesku zakonisht është i kujdesshëm që të mos mbajë anë në konflikte. Por, së fundi ai ka qenë më i zëshëm për fushatën ushtarake të Izraelit në Gazë dhe ka sugjeruar që komuniteti global duhet të hetojë, nëse ofensiva përbën gjenocid ndaj popullit palestinez.

    Në dhjetor, një ministër izraelit publikisht e kishte kundërshtuar këtë sugjerim të Atit të Shenjtë.

    Lufta në Gazë nisi më 7 tetor 2023, pasi Hamasi – grupi palestinez i shpallur organizatë terroriste nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian – sulmoi jugun e Izraelit duke vrarë afër 1.200 persona dhe duke rrëmbyer afër 250 të tjerë.

    Fushata hakmarrëse ushtarake e Izraelit në Gazë ka lënë të vrarë më shumë se 46.000 palestinezë – sipas Ministrisë së Shëndetësisë në këtë territor. Kjo Ministri ka thënë se mbi gjysma e viktimave ishin gra dhe fëmijë. Izraeli pretendon se ka vrarë më shumë se 17.000 militantë, por nuk ka dhënë prova për këtë pretendim.

    Izraeli ka shkatërruar pjesë të mëdha të territorit dhe lufta ka detyruar afër 90% të popullsisë, prej 2.3 milionë banorësh që të zhvendosen, shpesh disa herë./REL

  • Pasi Meta hoqi dorë prej verifikuesve të fakteve në mediat sociale do të ketë përmbajtje edhe më të dëmshme: Çfarë t’u thoni fëmijëve tuaj!

    Shumë prindër veçse ishin tepër të shqetësuar për fëmijët e tyre që po u ekspozoheshin informacioneve të rreme dhe përmbajtjeve të dëmshme në mediat sociale, para vendimit të papritur të Meta-s për të hequr dorë prej verifikuesve të saj të fakteve – shkruan Kara Alaimo në një opinion të saj në televizionin amerikan CNN.

    Tani, ka arsye për t’u shqetësuar se gjendja vetëm sa do të përkeqësohet edhe më shumë.

    Të martën, Meta bëri të ditur se po u jepte fund partneriteteve të saj për verifikimin e fakteve në Instagram dhe Facebook në Shtetet e Bashkuara. Në vend të kësaj përdoruesit do të mund të shkruajnë “Community Notes” (Vërejtje Bashkësie) për postimet problematike. Shefi ekzekutiv i Meta-s, Mark Zuckerberg e ka pranuar se si rezultat i kësaj Kompania do të spikatë më pak “gjëra të këqija”, të postuara në platformat e tij.

    Nuk është se të gjitha mediat sociale kalonin nëpër filtra dhe burime të shumta për verifikimin e postimeve të përdoruesve.  Por vendimi i Zuckerbergut e bën edhe më të rëndësishme për fëmijët se çfarë duhet të besojnë dhe çfarë nuk duhet të besojnë në mediat sociale. Prindërit mund të përdorin gjithashtu këtë mundësi për të folur me fëmijët e tyre se çfarë nuk duhet kurrë të shpërndajnë dhe se kurrë nuk duhet të veprojnë me pretendimin se e kanë parë në mediat sociale – pa e verifikuar së pari faktikisht.

    Dhe, ja çfarë duhet t’u mësohet atyre:

    Konfirmojeni nëpërmjet mediave të njohura e jo nëpërmjet influencerëve

    Që ta kuptoni nëse një postim në mediat sociale është i saktë, mediat e njohura tradicionale janë një burim i mirë për fillim. “Konsiderojeni nëse mediume të reja të njohura dhe të besueshme informative po raportojnë të njëjtin lajm.” – ka thënë James P. Steyer, Shef Ekzekutiv i “Common Sense Media” – organizatë joprofitabile e cila ndihmon prindërit dhe mësimdhënësit që t’u rrënjosin fëmijëve shkathtësi të të menduarit. “Nëse nuk e bëjnë, nuk do të thotë se nuk është e vërtetë, por nënkupton se duhet të hulumtoni edhe më shumë”.

    Për ta mësuar si t’i kuptoni mbulimet mediatike, prindërit duhet t’i inkurajojnë fëmijët që “të konsumojnë më shumë, e jo më pak lajme” – ka thënë dr. Jingsi Christina Wu, që ligjëron studimet mediatike në Universitetin Ofstra në Long Island në New York. Këtë mund ta bëni edhe nëpërmjet leximit dhe shikimit të lajmeve informative bashkë dhe pastaj t’i diskutoni. Wu ka thënë se sa më shumë që fëmijët dëgjojnë dhe lexojnë lajme, aq më shumë njohuri kognitive do të kenë për t’i interpretuar lajmet.

    Kur vjen puna te vlerësimi i postimeve, Steyer ka thënë se fëmijët duhet të mësohen të shqyrtojnë se kush e ka prodhuar përmbajtjen, nëse iu duket e vlefshme, çfarë motive mund të kenë pasur postuesit dhe çfarë përfitime mund të kenë, ose mund të lëndohen.

    Në veçanti, Wu thotë se fëmijëve duhet t’u tregohet se “influencerët tuaj më me ndikim nuk janë ekspertë”. Prindërit mund të shpjegojnë se është “në rregull të shikosh Tiktokerët, ose YouTuberët tuaj të preferuar për vlerën e tyre argëtuese ose për përvojat e tyre të veçanta, por ata nuk janë ekspertë me kredenciale për faktet dhe edhe ata kanë pikëpamjet e tyre dashakeqe për botën”.

    Ngjashëm, fëmijët (dhe prindërit) nuk duhet të hamendësojnë se diçka është e vërtetë vetëm pse ka marrë shumë shikime ose pëlqime virtuale. “Viraliteti nuk e barazon të vërtetën.” – ka paralajmëruar Wu. Në të vërtetë, ka thënë ajo “lajmet e rreme udhëtojnë më shumë duke përfituar prej instinkteve njerëzore për ndarjen e storieve jonormale”.

    Kujdes prej gabimeve të thashethemeve, përmbajtjeve emocionale dhe algoritmeve

    Të kërkosh gabime të vogla në gjëra, si gërmëzimi dhe gramatika është një tjetër mënyrë për të spikatur postimet e pabesueshme – ka thënë Wu. Ajo ka sugjeruar gjithashtu që të inkurajohen fëmijët që të shohin detajet në fotografi dhe video për shenja që tregojnë se janë manipuluar. Ta zëmë, një dorë me numër të gabuar gishtash është një shenjë se e ka gjeneruar Inteligjenca Artificiale – ka thënë ajo.

    Fëmijët duhet ta konsiderojnë si flamur të kuq, nëse një përmbajtje provokon emocione të forta te ta – ka thënë Steyer. “Keqinformimi dhe dezinformimi krijohen për të nxitur reagime të forta prej njerëzve”.

    Fëmijët duhet të mësohen të mos konsumojnë përmbajtje të pasaktë ose ekstremiste, sepse algoritmet janë të dizajnuara për të treguar se çfarë ata mendojnë se janë, andaj sa më shumë që shikojnë ose përfshihen me tipa të ngjashëm postimesh, aq më shumë ata do të ekspozohen me përmbajtje të ngjashme.

    Fëmijët duhet ta dijnë se kur konsumojnë përmbajtje, krijuesit shpesh përfitojnë prej shikimeve të tyre – ka thënë Dr. Devorah Heitner, bashkautore e “Growing Up in Public: Coming of Age in a Digital World”. Kjo ndodh për shkak se postimet me më shumë klikime ua lejojnë krijuesve të përfitojnë më shumë para nga reklamat.

    Kur u flas prindërve në Shkolla se si ta trajtojnë përdorimin e mediave sociale me fëmijët e tyre, unë sugjeroj që së bashku të konsumojnë përmbajtje të mediave sociale për tema që u interesojnë fëmijëve të tyre. Për shembull, nëse një fëmijë është i interesuar të bëhet veteriner, ai mund të shikojë video nga kopshtet zoologjike në mbarë botën. Pastaj, edhe kur prindi nuk është i pranishëm, algoritmet ka të ngjarë ta ushqejnë fëmijën me postime të ngjashme.

    Flisni hapur me fëmijët

    Wu ka theksuar se prindërit duhet gjithashtu t’i inkurajojnë fëmijët e tyre që të flasin me ta, kur nuk janë të sigurt se si të gjykojnë nëse përmbajtja është e saktë. Edhe nëse prindërit dyshojnë se është e rreme, nuk është ide e mirë ta thuash këtë menjëherë. “Fëmijët mund të ndihen të gjykuar ose të përjashtuar nëse prindërit thjesht përqeshin gjërat ose i fshijnë të gjitha përmbajtjet në internet si të rreme ose të pabesueshme.” – ka paralajmëruar ajo.

    Në vend të kësaj, Wu sugjeroi që prindërit të bëjnë kërkime me fëmijët e tyre. “Kjo qasje e mban dialogun të hapur dhe gjithashtu zbut stresin e të qenit i gjithëdijshëm në çdo kohë.” – ka theksuar ajo. “Kjo gjithashtu u tregon fëmijëve se të mësuarit nuk ndalet kurrë dhe shkrim-leximi mediatik është një muskul që duhet ushtruar.”

    Falë politikës së re të Meta-s, pres që fëmijët të ekspozohen ndaj përmbajtjeve edhe më të rrezikshme në rrjetet sociale. Por prindërit mund t’i mbrojnë fëmijët duke i mësuar se si të vlerësojnë atë që shohin në internet, me qëllim që të dinë çfarë të besojnë dhe si të shmangin postimet problematike.

    Përgatiti: Rexhep Maloku – Kallxo.com

     

  • Perëndimi kërkon të hetohen shkeljet lidhur me shënimin e Ditës Jokushtetuese të Republikës Sërpska

    Komuniteti ndërkombëtar ka bërë thirrje për hetim të çdo shkeljeje të ligjit, lidhur me shënimin e Ditës Jokushtetuese të Republikës Sërpska më 9 janar.

    Ceremonia për shënimin e kësaj Dite Jokushtetuese nis në orën 17:00 në Banjallukë.

    Autoritetet e entitetit të Republikës Sërpska festojnë 9 janarin, datën kur në vitin 1992 në Sarajevë Kuvendi i atëhershëm i popullit serb të Bosnjës dhe Hercegovinës miratoi Deklaratën për shpalljen e Republikës së Popullit Serb të Bosnjës dhe Hercegovinës si një entitet i pavarur brenda Bosnjës dhe Hercegovinës.

    Megjithatë, Gjykata Kushtetuese e Bosnjës dhe Hercegovinës ka vendosur tri herë që kremtimi i 9 janarit si Dita e Republikës Sërpska është antikushtetues.

    Qëllimi i asaj kohe ishte që ky territor i Bosnjës dhe Hercegovinës të bashkohej me Jugosllavinë, e cila po shpërbëhej. Në krye të Republikës së vetëshpallur ishin Radovan Karaxhiq, Bilana Pllavshiq e Momçilo Krajishnik, të cilët janë dënuar për “krime lufte” nga Tribunali i Hagës. Në miratimin e deklaratës nuk kishin marrë pjesë përfaqësuesit e boshnjakëve dhe kroatëve.

    Këta dy popuj e shohin 9 janarin si fillimin e luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë, si dhe si fillimin e pastrimit etnik, krimeve të luftës dhe gjenocidit ndaj popullsisë joserbe në territorin e Republikës Sërpska.

    Shtetet e Bashkuara të Amerikës presin që organet e zbatimit të ligjit dhe ato gjyqësore në Bosnjë dhe Hercegovinë të ndërmarrin hapa të shpejtë dhe vendimtarë për të hetuar çdo shkelje ligjore, në lidhje me kremtimin e Ditës Antikushtetuese të Republikës Sërpska më 9 janar – njoftoi Ambasada amerikane përmes një postimi në X.

    Nga Ambasada amerikane kanë thënë gjithashtu se Vendimet e Gjykatës Kushtetuese bazohen në ligj, jo në opinion.

    “Të gjitha entitetet janë të detyruara t’i përmbahen plotësisht Vendimeve të institucioneve të Bosnjës dhe Hercegovinës, përfshirë Vendimet Përfundimtare dhe Detyruese të Gjykatës Kushtetuese. Mosrespektimi i këtyre Vendimeve përbën vepër penale sipas Kodit Penal të Bosnjës dhe Hercegovinës.” – u tha në reagim.

    Delegacioni i Bashkimit Evropian në Bosnjë dhe Hercegovinë, të mërkurën, me rastin e kremtimit të Ditës Antikushtetuese të Republikës Sërpska i bëri thirrje liderëve politikë të këtij entiteti të refuzojnë retorikën provokuese, përfshirë sfidimin e sovranitetit, integritetit territorial dhe tërësisë së vendit.

    “BE thekson detyrimin për të respektuar sovranitetin, integritetin territorial, rendin kushtetues, përfshirë Vendimet e Gjykatës Kushtetuese, si dhe subjektivitetin ndërkombëtar të Bosnjës dhe Hercegovinës.” – u tha në deklaratën e delegacionit të BE-së në Bosnjë e Hercegovinë.

    Përfaqësuesi i Lartë në Bosnjë dhe Hercegovinë, Christian Schmidt kujtoi se kremtimi i 9 janarit si Dita e Republikës Sërpska është një shkelje e qartë dhe e drejtpërdrejtë e zbatimit të Vendimeve Përfundimtare dhe Detyruese të Gjykatës Kushtetuese të Bosnjës dhe Hercegovinës, si dhe Vendimeve të përfaqësuesit të lartë të 1 korrikut të vitit 2023. Ai paralajmëroi se mosrespektimi i Vendimeve të Gjykatës Kushtetuese mund të përbëjë vepër penale – sipas Kodit Penal të Bosnjës dhe Hercegovinës.

    Schmidt shtoi se është përgjegjësi e organeve të zbatimit të ligjit, Prokurorisë së Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Policisë që të ndërmarrin masat e përcaktuara me Ligj, veçanërisht në rastet që lidhen me zyrtarët publikë dhe nëpunësit civilë e pjesëmarrjen e tyre në përgatitjen apo organizimin e kremtimit të 9 janarit.

    Gjykata Kushtetuese e Bosnjë e Hercegovinës nuk ka kundërshtuar të drejtën që Republika Sërpska të ketë një ditë të saj, por ka konstatuar se “Dita e Republikës Sërpska” nuk mund të jetë 9 janari – datë që përkon me ngjarjet e ndodhura në Sarajevë më 1992.

    Ndërkohë, Bashkimi Evropian i ka bërë thirrje Serbisë që të jetë njësoj e përkushtuar ndaj perspektivës evropiane të Bosnjë dhe Hercegovinës, si një vend i unifikuar, i bashkuar dhe sovran – ashtu si të gjithë partnerët e tjerë ndërkombëtarë.

    Me rastin e pjesëmarrjes së përfaqësuesve të institucioneve shtetërore të Republikës së Serbisë në kremtimin e Ditës Antikushtetuese të Republikës Sërpska, nga Brukseli u tha se bashkëpunimi rajonal dhe marrëdhëniet e mira fqinjësore janë një pjesë thelbësore e përparimit drejt integrimeve evropiane.

    “Duhet të shmangen veprimet dhe deklaratat që ndikojnë negativisht në marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe kontribuojnë në ndarjet politike.” – i tha në përgjigjen me shkrim dërguar Radios Evropa e Lirë nga Zyra për Media e BE-së.

    Përfaqësuesit nga Serbia marrin pjesë rregullisht në kremtimin e kësaj dite në Republikën Sërpska./REL