Emrat e rreth 425 mijë personave të dyshuar për bashkëpunim me nazistët gjatë pushtimit gjerman të Holandës janë publikuar për herë të parë në internet, raporton BBC.
Emrat përfaqësojnë individë që u hetuan përmes një sistemi të posaçëm ligjor të krijuar nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Prej tyre, më shumë se 150 mijë u përballën me një formë dënimi.
Të dhënat e plota të këtyre hetimeve ishin më parë të qasshme vetëm duke vizituar Arkivin Kombëtar Holandez në Hagë.
Instituti Huygens, i cili ndihmoi në digjitalizimin e arkivit, thotë se kjo është një pengesë e madhe për njerëzit që dëshirojnë të hulumtojnë pushtimin e Holandës, i cili zgjati nga 1940 deri në 1945.
“Ky arkiv përmban histori të rëndësishme për brezat e tanishëm dhe të ardhshëm” – thotë Instituti Huygens.
“Nga fëmijët që duan të dinë se çfarë bëri babai i tyre në luftë, te historianët që hulumtojnë zonat gri të bashkëpunimit”.
Arkivi përmban dosje për kriminelët e luftës, rreth 20,000 holandezë që u regjistruan në forcat e armatosura gjermane dhe anëtarët e dyshuar të Lëvizjes Nacional Socialiste (NSB) – partia naziste holandeze.
Por përmban edhe emrat e njerëzve që u gjetën të pafajshëm.
Kjo pasi arkivi përbëhet nga dosje të Juridiksionit të Posaçëm, i cili nga viti 1944 hetonte bashkëpunëtorët e dyshuar.
Baza e të dhënave në internet përmban vetëm emrat e të dyshuarve – si dhe datën dhe vendin e lindjes së tyre – të cilat janë të kërkueshme vetëm duke përdorur detaje të veçanta personale.
Nuk specifikon nëse një person i caktuar është shpallur fajtor, apo për çfarë forme bashkëpunimi dyshohej.
Por do t’u tregojë përdoruesve se çfarë skedari duhet të kërkojnë për të parë këtë informacion nëse vizitojnë Arkivin Kombëtar. Njerëzit që aksesojnë skedarët fizikë duhet të deklarojnë një interes legjitim për t’i parë ato.
Ka pasur disa shqetësime në Holandë në lidhje me informacionin personal që ka të bëjë me një periudhë të ndjeshme të historisë që vihet në dispozicion lirisht – duke bërë që informacioni i publikuar në internet fillimisht të jetë i kufizuar.
“Kam frikë se do të ketë reagime shumë të këqija” – i tha botimit holandez në internet DIT Rinke Smedinga, babai i të cilit ishte anëtar i NSB-së dhe punonte në kampin Westerbork, nga i cili njerëzit u dëbuan në kampet e përqendrimit.
“Ju duhet ta parashikoni këtë. Nuk duhet ta lini thjesht të ndodhë, si një lloj eksperimenti social.”
Tom De Smet, drejtori i Arkivit Kombëtar, tha për DIT se duhet të merren parasysh të afërmit e bashkëpunëtorëve dhe viktimave të pushtimit.
Por ai shtoi: “Bashkëpunimi është ende një traumë e madhe. Nuk flitet për të. Shpresojmë që kur të hapen arkivat, do të thyhet tabuja”.
Në një letër drejtuar parlamentit më 19.12.2024, ministri i Kulturës Eppo Bruins shkroi: “Hapja e arkivave është thelbësore për të përballuar efektet e së kaluarës së vështirë të përbashkët [të Holandës] dhe për ta përpunuar atë si shoqëri.”
Sa informacion i disponueshëm në internet do të kufizohej duke pasur parasysh shqetësimet e privatësisë dhe ata që vizitojnë arkivin personalisht nuk do të lejohen të bëjnë kopje, tha ai. Bruins ka shprehur dëshirën për të ndryshuar ligjin për të lejuar më shumë informacion të zbulohet publikisht.
Faqja e internetit e bazës së të dhënave online thotë se njerëzit që mund të jenë ende gjallë nuk janë të listuar në internet./BBC