{"id":3203838,"date":"2025-01-11T20:19:01","date_gmt":"2025-01-11T19:19:01","guid":{"rendered":"https:\/\/kallxo.com\/?p=3203838"},"modified":"2025-01-11T20:19:01","modified_gmt":"2025-01-11T19:19:01","slug":"gati-nje-e-katerta-e-specieve-ne-ujerat-e-embla-rrezikohen-te-zhduken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/?p=3203838","title":{"rendered":"Gati nj\u00eb e kat\u00ebrta e specieve n\u00eb uj\u00ebrat e \u00ebmbla rrezikohen t\u00eb zhduken"},"content":{"rendered":"<p>24% e specieve t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla jan\u00eb n\u00eb rrezik t\u00eb zhduken, si rezultat i faktor\u00ebve njer\u00ebzor\u00eb si ndotja, nd\u00ebrtimi i digave, nxjerrja e ujit dhe gjithashtu nga ndryshimet klimatike, thuhet n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb botuar n\u00eb revist\u00ebn \u201cNatyra\u201d. Mjediset e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm 1% t\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb planetit, por mb\u00ebshtesin 10% t\u00eb t\u00eb gjitha specieve shtazore dhe shumica e k\u00ebtij biodiversiteti t\u00eb \u00e7muar \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb n\u00eb rrezik t\u00eb madh zhdukjeje.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.zeriamerikes.com\/embed\/player\/0\/7932588.html?type=video\" width=\"640\" height=\"360\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>Mjediset me uj\u00eb t\u00eb \u00ebmb\u00ebl si lumenjt\u00eb, liqenet dhe p\u00ebrrenjt\u00eb jan\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb bukura, q\u00eb shijohen dhe p\u00ebrdoren nga njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>Pothuajse t\u00eb gjith\u00eb lumenjt\u00eb e m\u00ebdhenj n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut dhe Evrop\u00eb jan\u00eb modifikuar shum\u00eb nga njeriu &#8211; p\u00ebrfshir\u00eb me ngritjen e digave t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr hidrocentralet dhe rezervuar\u00ebt.<\/p>\n<p>Studiuesit kan\u00eb zbuluar se nga 23,500 speciet e studiuara n\u00eb nj\u00eb material p\u00ebr revist\u00ebn \u201cNatyra\u201d, gati nj\u00eb e kat\u00ebrta jan\u00eb n\u00eb rrezik zhdukjeje &#8211; t\u00eb klasifikuara si t\u00eb pambrojtura, t\u00eb rrezikuara, ose tep\u00ebr t\u00eb rrezikuara.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb studiuesit kan\u00eb shqyrtuar speciet e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla dhe studimet e m\u00ebparshme jan\u00eb fokusuar n\u00eb grupet e kafsh\u00ebve e tok\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb zogjt\u00eb, gjitar\u00ebt dhe zvarranik\u00ebt.<\/p>\n<p>&#8220;E kemi ditur prej koh\u00ebsh se speciet e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb t\u00eb rrezikuara se speciet detare dhe tok\u00ebsore, p\u00ebr shkak t\u00eb shtrirjes s\u00eb rreziqeve dhe p\u00ebr shkak t\u00eb faktit se k\u00ebto k\u00ebrc\u00ebnime jan\u00eb t\u00eb transferueshme, lart dhe posht\u00eb rrjedhave t\u00eb lumenjve&#8221;, thot\u00eb Ian Harrison bashk\u00ebkryetar i Komitetit t\u00eb Ruajtjes s\u00eb Uj\u00ebrave t\u00eb \u00cbmbla dhe bashk\u00ebautor i studimit.<\/p>\n<p>Ekosistemet e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb prekshme p\u00ebr shkak t\u00eb af\u00ebrsis\u00eb s\u00eb tyre me njer\u00ebzit \u2013 n\u00eb dallim nga pafund\u00ebsia e oqeaneve.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrlidhja e sistemeve t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr faktor kryesor &#8211; p\u00ebr shembull, ndotja n\u00eb pjes\u00ebn e lartme t\u00eb rrjedh\u00ebs s\u00eb nj\u00eb lumi mund t\u00eb p\u00ebrhapet me shpejt\u00ebsi p\u00ebrgjat\u00eb gjat\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij.<\/p>\n<p>Uj\u00ebrat e \u00ebmbla nxirren gjithashtu p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur p\u00ebr bujq\u00ebsin\u00eb, nd\u00ebrsa uji i pijsh\u00ebm p\u00ebr njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>Ndotja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr \u00e7\u00ebshtje kryesore p\u00ebr 23,500 speciet, q\u00eb varen nga ekosistemet e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla.<\/p>\n<p>Por gjendja e v\u00ebrtet\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb sesa sugjeron studimi, thot\u00eb eksperti Harrison.<\/p>\n<p>Projektet p\u00ebr ndryshimin e territorit mund t\u00eb ken\u00eb gjithashtu nj\u00eb efekt shkat\u00ebrrimtar p\u00ebr speciet vendase t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla, duke kufizuar qasjen tek vendet e shumimit dhe duke ndar\u00eb grupet, gj\u00eb q\u00eb kufizon mund\u00ebsit\u00eb e shumimit.<\/p>\n<p>&#8220;Kur vendosni nj\u00eb dig\u00eb, gj\u00ebja m\u00eb e dukshme \u00ebsht\u00eb se jeni duke e fragmentuar rrjedh\u00ebn. Pra, kjo do t\u00eb thot\u00eb se \u00e7do gj\u00eb q\u00eb l\u00ebviz lart, ose posht\u00eb lumit, nuk mundet ta b\u00ebj\u00eb m\u00eb k\u00ebt\u00eb. Dhe k\u00ebshtu do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb speciet migratore nuk mund t\u00eb arrijn\u00eb m\u00eb n\u00eb vendet e tyre t\u00eb shumimit. Do t\u00eb thot\u00eb gjithashtu se po i cop\u00ebzon k\u00ebto popullata, k\u00ebshtu q\u00eb popullatat n\u00eb rrjedh\u00ebn e sip\u00ebrme nuk po p\u00ebrzihen m\u00eb me popullsin\u00eb e poshtme\u201d, thot\u00eb zoti Harrison.<\/p>\n<p>Ndryshimet klimatike gjithashtu po ndikojn\u00eb n\u00eb ekosistemet e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla dhe zjarret dhe shpyll\u00ebzimi kan\u00eb shkaktuar shkat\u00ebrrim t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb vende t\u00eb ndryshme si Amazona dhe Australia.<\/p>\n<p>Studimi raporton se m\u00eb shum\u00eb se gjysma e specieve t\u00eb rrezikuara q\u00eb ka shqyrtuar, konsiderohen t\u00eb prekura nga ndotja, 39% nga digat dhe nxjerrja e ujit, 37% nga ndryshimi i p\u00ebrdorimit t\u00eb tok\u00ebs dhe efektet e lidhura me bujq\u00ebsin\u00eb, dhe 28% nga speciet e reja dhe s\u00ebmundjet.<\/p>\n<p>Zoti Harrison \u00ebsht\u00eb marr\u00eb prej dy dekadash me studime n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim dhe megjith\u00eb seriozitetin e situat\u00ebs thot\u00eb se nuk duhet humbur shpresa.<\/p>\n<p>\u201c\u00cbsht\u00eb sigurisht shum\u00eb brengos\u00ebse. Por, mendoj se nuk duhet t\u00eb nxjerrim nga ky studim vet\u00ebm konkluzionin se nuk ka m\u00eb shpres\u00eb. Nuk mendoj se \u00ebsht\u00eb e pashpres\u00eb situata. \u00cbsht\u00eb shum\u00eb sfid\u00eb e madhe, por nuk \u00ebsht\u00eb e pashpres\u00eb\u201d, thot\u00eb zoti Harrison.<\/p>\n<p>K\u00ebto rezultate theksojn\u00eb nevoj\u00ebn urgjente p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me k\u00ebto k\u00ebrc\u00ebnime, p\u00ebr t\u00eb parandaluar r\u00ebnien dhe humbjen e m\u00ebtejshme t\u00eb specieve.\/<a href=\"https:\/\/www.zeriamerikes.com\/a\/7932610.html\">VoA<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>24% e specieve t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla jan\u00eb n\u00eb rrezik t\u00eb zhduken, si rezultat i faktor\u00ebve njer\u00ebzor\u00eb si ndotja, nd\u00ebrtimi i digave, nxjerrja e ujit dhe gjithashtu nga ndryshimet klimatike, thuhet n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb botuar n\u00eb revist\u00ebn \u201cNatyra\u201d. Mjediset e uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm 1% t\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb planetit, por mb\u00ebshtesin 10% t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":3203841,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[29,11],"tags":[1122,1123,1124,1125,1126,1127,1128],"class_list":["post-3203838","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote","category-lajm","tag-amerike-e-veriut","tag-evrope","tag-liqenet","tag-lumenjte","tag-revista-natyra","tag-speciet-e-ujerave-te-embla","tag-ujerat-e-embla"],"lang":"sq","translations":{"sq":3203838},"pll_sync_post":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3203838","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3203838"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3203838\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3203838"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3203838"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.drakonispahiu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3203838"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}