Pavar\u00ebsisht ligjeve t\u00eb hartuara p\u00ebr mbrojtjen e viktimave, d\u00ebshtimet sistematike dhe mungesa e burimeve i l\u00ebn\u00eb shum\u00eb gra n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb cenueshme ndaj dhun\u00ebs.<\/p>\n
Drita, 60 vje\u00e7e nga rajoni i Podujev\u00ebs, ka duruar gati kat\u00ebr dekada dhun\u00eb – nga tri familje t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshir\u00eb edhe t\u00eb saj\u00ebn – dhe sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb pritje…<\/p>\n
Gjat\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfimi p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb, ajo tregon se drama e jet\u00ebs s\u00eb saj ka nisur n\u00eb t\u00eb 20-tat, pas vdekjes s\u00eb bashk\u00ebshortit t\u00eb par\u00eb.<\/p>\n
At\u00ebkoh\u00eb, thot\u00eb se familjar\u00ebt e tij nis\u00ebn ta dhunonin fizikisht e psikikisht, duke e detyruar t\u00eb kthehej p\u00ebrfundimisht n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e familjes.<\/p>\n
Ambienti ku ishte rritur, nuk ishte m\u00eb mikprit\u00ebs p\u00ebr t\u00eb. Por, duke qen\u00eb pa edukim, pa pun\u00eb dhe n\u00ebn rrethana t\u00eb tjera t\u00eb koh\u00ebs, ajo duroi edhe fyerjet e ofendimet, t\u00eb cilat nuk mbet\u00ebn me aq.<\/p>\n
Me kalimin e viteve, Drita thot\u00eb se kunata dhe djali i v\u00ebllait nis\u00ebn ta dhunonin fizikisht.<\/p>\n
Ndryshe prej her\u00ebs s\u00eb par\u00eb, Drita i raportoi ata n\u00eb stacionin policor n\u00eb Podujev\u00eb.<\/p>\n
\u201cI kam raportuar 11 vjet m\u00eb par\u00eb, por policia nuk m\u00eb ka ndihmuar gj\u00eb. Vet\u00ebm m\u00eb ka th\u00ebn\u00eb se nuk do t\u00eb guxojn\u00eb t\u00eb t\u00eb prekin m\u00eb me dor\u00eb. Dhe, policia nuk \u00ebsht\u00eb marr\u00eb m\u00eb me rastin\u201d, kujton Drita – em\u00ebr i vendosur nga redaksia e REL-it p\u00ebr t\u00eb ruajtur identitetin e saj.<\/p>\n
Derisa drama n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e saj vazhdonte, Drita, kur ishte gati n\u00eb t\u00eb 50-tat, u martua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb, por fatin e kishte thuajse t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb.<\/p>\n
S\u00ebrish dhun\u00eb nga bashk\u00ebshorti e familjar\u00ebt e tij, dhimbje e net pa gjum\u00eb.<\/p>\n
K\u00ebt\u00eb makth thot\u00eb se e duroi p\u00ebr plot n\u00ebnt\u00eb vjet, m\u00eb sakt\u00ebsisht deri m\u00eb 12 dhjetor t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, kur vendosi t\u00eb largohej nga ajo sht\u00ebpi, t\u00eb zhvendosej n\u00eb nj\u00eb strehimore n\u00eb Mitrovic\u00eb t\u00eb Jugut dhe ta raportonte dhun\u00ebn n\u00eb polici.<\/p>\n
\u201cVe\u00e7 Zoti e di se si ka qen\u00eb jeta ime aty. Jam n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb shum\u00eb t\u00eb keqe. \u00cbsht\u00eb zor t\u2019i kesh 60 vjet e t\u00eb mos kesh as sht\u00ebpi e as familje\u201d, thot\u00eb Drita.<\/p>\n
N\u00eb dit\u00ebn kur REL-i bisedoi me t\u00eb, jav\u00ebn e kaluar, ajo ishte ende n\u00eb strehimore, e pasigurt se si do t\u00eb vazhdoj\u00eb tutje.<\/p>\n
Ajo u intervistua nga policia pa mbrojt\u00ebs nga Zyra p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave, edhe pse pranin\u00eb e tij e k\u00ebrkon ligji.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, mbrojt\u00ebsi, i obliguar edhe p\u00ebr k\u00ebshillimin e viktim\u00ebs, nuk e takoi Drit\u00ebn deri n\u00eb dit\u00ebn e pest\u00eb t\u00eb strehimit n\u00eb strehimore.<\/p>\n
Me ligj, ai duhet ta vizitoj\u00eb menj\u00ebher\u00eb viktim\u00ebn p\u00ebr t\u00eb diskutuar rastin, e m\u00eb pas viktima e krimit paraqitet n\u00eb seanca gjyq\u00ebsore e prokuroriale bashk\u00eb me mbrojt\u00ebsin.<\/p>\n
\u201cUn\u00eb e di q\u00eb e meritojn\u00eb d\u00ebnimin, por jam lodhur. Dua ve\u00e7 nj\u00eb t\u00eb ardhme, t\u00eb kem nj\u00eb vend ku mund t\u00eb jetoj\u201d, shprehet Drita – pak edhe shp\u00ebrfill\u00ebse se \u00e7ka do t\u00eb ndodh\u00eb me ish-familjar\u00ebt dhunues.<\/p>\n
Por, kjo p\u00ebrvoj\u00eb e saj nuk \u00ebsht\u00eb e rrall\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb dhe nxjerr n\u00eb pah nj\u00eb kriz\u00eb m\u00eb t\u00eb thell\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin.<\/p>\n
Autoritetet pranojn\u00eb se jan\u00eb me dhjet\u00ebra e dhjet\u00ebra raste t\u00eb vonesave p\u00ebr k\u00ebshillimin e viktimave, t\u00eb shtyrjes s\u00eb seancave gjyq\u00ebsore e prokuroriale me dit\u00eb ose me jav\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb mbrojt\u00ebsve nga Zyra p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave, e cila funksionon n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Zyr\u00ebs s\u00eb Kryeprokurorit t\u00eb Shtetit.<\/p>\n
N\u00eb rajonin e Mitrovic\u00ebs, ku aktualisht gjendet Drita, vitin e kaluar jan\u00eb raportuar 246 raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje, n\u00eb 231 prej t\u00eb cilave viktima kan\u00eb qen\u00eb grat\u00eb, tregojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat nga Zyra p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave.<\/p>\n
Ky rajon funksionon me vet\u00ebm tre punonj\u00ebs nga kjo zyr\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt mbulojn\u00eb gjithsej shtat\u00eb komuna: Mitrovic\u00ebn e Jugut, Mitrovic\u00ebn e Veriut, Skenderajn, Vushtrrin\u00eb, Leposaviqin, Zubin Potokun dhe Zve\u00e7anin.<\/p>\n
Nga kjo zyr\u00eb thon\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb se n\u00eb situatat kur mbrojt\u00ebsi i viktimave nuk mund t\u00eb ofroj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimin e tyre n\u00eb seanca gjyq\u00ebsore, gjykat\u00ebsit i propozohet q\u00eb seanca t\u00eb mos mbahet dhe t\u00eb caktohet p\u00ebr nj\u00eb dit\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n
Drejtoresha e qendr\u00ebs ku ndodhet Drita, Fidane Hyseni, thot\u00eb se shtyrja e seancave – me dit\u00eb ose me jav\u00eb t\u00eb t\u00ebra – nuk ndikon aspak mir\u00eb te viktimat.<\/p>\n
\u201cDo t\u00eb ishte mir\u00eb t\u00eb shtohej numri i mbrojt\u00ebsve t\u00eb viktimave, por edhe i pun\u00ebtor\u00ebve social\u00eb. Ne n\u00eb Mitrovic\u00eb i kemi t\u00eb dyja pjes\u00ebt, edhe veriun, edhe jugun. Ka shum\u00eb raste [t\u00eb dhun\u00ebs] e pak pun\u00ebtor\u00eb\u201d, thot\u00eb Hyseni p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb.<\/p>\n
Situat\u00eb e ngjashme n\u00eb t\u00eb gjitha pjes\u00ebt e Kosov\u00ebs<\/strong><\/p>\n Me burime t\u00eb pamjaftueshme p\u00ebrballet edhe rajoni i Gjilanit. Me vet\u00ebm tre mbrojt\u00ebs, Zyra p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave n\u00eb k\u00ebt\u00eb komun\u00eb, mbulon edhe gjasht\u00eb t\u00eb tjera: Kamenic\u00ebn, Vitin\u00eb, Parteshin, Kllokotin, Ranillukun dhe Novob\u00ebrd\u00ebn.<\/p>\n Me mbi 400 raste t\u00eb dhun\u00ebs t\u00eb raportuara vitin e kaluar, me 303 seanca gjyq\u00ebsore dhe me 120 seanca n\u00eb prokurori, \u201c\u00ebsht\u00eb nj\u00eb pun\u00eb tep\u00ebr e madhe p\u00ebr t\u2019u kryer me vet\u00ebm tre mbrojt\u00ebs t\u00eb viktimave\u201d, thon\u00eb nga Zyra p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave n\u00eb Gjilan.<\/p>\n Zyra n\u00eb Ferizaj i ka dy mbrojt\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt mbulojn\u00eb edhe Ka\u00e7anikun, Hanin e Elezit, Sht\u00ebrpc\u00ebn dhe Shtimen. N\u00eb vitin 2023, ata kan\u00eb trajtuar gjithsej 288 raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje.<\/p>\n Nd\u00ebrkaq, n\u00eb Zyr\u00ebn p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave n\u00eb Prizren thon\u00eb se jan\u00eb kat\u00ebr mbrojt\u00ebs, q\u00eb vitin e kaluar jan\u00eb marr\u00eb me 310 raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje, kurse n\u00eb Gajakov\u00eb, Rahovec e Malishev\u00eb, dy mbrojt\u00ebs kan\u00eb trajtuar 245 raste t\u00eb tilla.<\/p>\n Me vet\u00ebm kat\u00ebr mbrojt\u00ebs, Zyra n\u00eb Pej\u00eb mbulon edhe Klin\u00ebn, Istogun, De\u00e7anin dhe Junikun. Vitin e kaluar, ata kan\u00eb pasur p\u00ebrsip\u00ebr 291 raste.<\/p>\n \u201cKemi nj\u00eb territor me popullsi nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Por, me p\u00ebrpjekje i jemi p\u00ebrgjigjur secilit rast\u201d, thon\u00eb nga Zyra p\u00ebr Mbrojtje dhe Ndihm\u00eb Viktimave n\u00eb Pej\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb.<\/p>\n Zyra n\u00eb Prishtin\u00eb, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, ka pes\u00eb persona p\u00ebr t\u2019u ofruar ndihm\u00eb ligjore grave t\u00eb dhunuara dhe mbulon edhe Podujev\u00ebn, Lipjanin, Fush\u00eb Kosov\u00ebn, Drenasin, Gra\u00e7anic\u00ebn dhe Obiliqin.<\/p>\n Nga kjo zyr\u00eb konfirmojn\u00eb p\u00ebr REL-in se vitin e kaluar kan\u00eb trajtuar gjithsej 817 raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje.<\/p>\n Zyra e Kryeprokurorit t\u00eb Shtetit thot\u00eb se ka k\u00ebrkuar disa her\u00eb nga Qeveria e Kosov\u00ebs q\u00eb t\u00eb rris\u00eb numrin e mbrojt\u00ebsve e pun\u00ebtor\u00ebve – madje edhe me 200 t\u00eb rinj – por se kjo nuk ka ndodhur.<\/p>\n “K\u00ebt\u00eb vit na jan\u00eb premtuar pes\u00eb mbrojt\u00ebs t\u00eb rinj nga Qeveria, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt \u00ebsht\u00eb hapur konkursi, mir\u00ebpo atyre u duhet t\u00eb trajnohen nj\u00eb vit p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebsim ligjor t\u00eb viktimave”, thot\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb Fanol Plakiqi, ushtrues i detyr\u00ebs s\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit t\u00eb Zyr\u00ebs p\u00ebr Sh\u00ebrbime t\u00eb P\u00ebrgjithshme.<\/p>\n N\u00eb Qeverin\u00eb e Kosov\u00ebs nuk iu p\u00ebrgjigj\u00ebn k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb REL-it p\u00ebr komente n\u00eb k\u00ebt\u00eb tem\u00eb.<\/p>\n \u201cT\u00eb injoruara dhe t\u00eb pambrojtura\u201d<\/strong><\/p>\n Aktivist\u00ebt paralajm\u00ebrojn\u00eb se mungesa e mb\u00ebshtetjes n\u00eb koh\u00eb p\u00ebr viktimat e dhun\u00ebs, minon besimin e tyre n\u00eb institucione.<\/p>\n \u201cAto ndihen t\u00eb injoruara dhe t\u00eb pambrojtura, dhe vonesat krijojn\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb pasiguris\u00eb dhe humbjes s\u00eb shpres\u00ebs.\u201d, thot\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb Neri Ferizi, udh\u00ebheq\u00ebse e organizat\u00ebs \u201cFourth Wave\u201d, e cila merret me avancimin e drejt\u00ebsis\u00eb shoq\u00ebrore p\u00ebrmes ideologjis\u00eb feministe.<\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, shton Ferizi, shtyrja e seancave gjyq\u00ebsore ka ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb edhe n\u00eb procesin gjyq\u00ebsor dhe mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb humbjen e provave.<\/p>\n Ajo e sheh si tejet t\u00eb nevojsh\u00ebm sigurimin e resurseve p\u00ebr t\u00eb gjitha institucionet q\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr dhun\u00ebs n\u00eb familje.<\/p>\n \u201cJo vet\u00ebm kjo, por edhe edukimi i zyrtar\u00ebve institucional\u00eb dhe i popullat\u00ebs duhet t\u00eb jen\u00eb prioritete p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e gjendjes aktuale n\u00eb Kosov\u00eb\u201d, sipas Ferizit.<\/p>\n N\u00eb Kosov\u00eb, \u00e7do vit raportohen mij\u00ebra raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje, ku shumica e viktimave jan\u00eb gra.<\/p>\n Aktivist\u00ebt, m\u00eb her\u00ebt, kan\u00eb ngritur z\u00ebrin edhe p\u00ebr d\u00ebnimet e ul\u00ebta q\u00eb marrin abuzuesit.<\/p>\n Kodi Penal i Kosov\u00ebs parasheh d\u00ebnime me gjob\u00eb dhe deri n\u00eb tre vjet burgim p\u00ebr t\u00eb akuzuarit p\u00ebr dhun\u00eb n\u00eb familje, por n\u00eb nj\u00eb raport q\u00eb publikoi Grupi p\u00ebr Studime Juridike dhe Politike n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb vitin 2023, thuhej se shum\u00eb pak t\u00eb akuzuar p\u00ebr vepr\u00ebn e till\u00eb u d\u00ebnuan me burg.<\/p>\n Raporti analizoi 129 aktgjykime t\u00eb publikuara nga gjykatat e Kosov\u00ebs dhe, sipas tij, 98 p\u00ebr qind t\u00eb t\u00eb akuzuarve p\u00ebr dhun\u00eb n\u00eb familje iu shqiptua aktgjykim d\u00ebnues, p\u00ebr shembull me gjob\u00eb, dhe vet\u00ebm 11 p\u00ebr qind u d\u00ebnuan me burgim.<\/p>\n